Se buscan na base de datos do ISBN o escritor e cineasta Ousmane Sembène non o atoparán: ningún dos seus textos foi publicado en España. En Francia si, e nos Estados Unidos, e tamén en Portugal, onde tivo como tradutor a un tal José Saramago. O mesmo acontece cos seus filmes: o único que coñeceu distribución comercial foi o derradeiro, Moolaadé. O desinterese até hoxe amosado cara ao pai do cinema africano ráchao unha editora galega e valente, Rinoceronte, que vén de colocar nas librarías unha tradución ao noso idioma da súa espléndida novela O xiro postal, que o mesmo Ousmane Sembène converteu poucos anos despois en (non menos espléndido) filme. Tiven o privilexio de participar nesta iniciativa pioneira escribindo unhas páxinas a maneira de epílogo; aquí lles deixo as primeiras liñas, co desexo de que se acheguen á obra dunha figura imprescindíbel.

Dickens en Senegal: a vida e a obra de Ousmane Sembène

“Un director de filmes de África é como o griot, semellante ao bardo da Europa medieval, un home con cultura e sentido común que é o historiador, o contador, a memoria vivinte e a conciencia do seu pobo. O director debe vivir no seo da súa sociedade e dicir o que non funciona nela. Por que o realizador debe desempeñar ese papel? Porque, como moitos artistas, é talvez máis sensíbel que outras persoas. Os artistas coñecen a maxia das palabras, dos sons e das cores, e empregan estes elementos para ilustrar o que os demais pensan e senten. O director non debe vivir recluído na súa torre de marfil; ten unha función social concreta a desempeñar”. Nestas declaracións a Françoise Pfaff, Ousmane Sembene facía explícita a súa visión da creación cultural e artística, da responsabilidade do autor cara a sociedade á cal pertence. Nada máis natural nun home que entendeu o seu traballo de escritor e cineasta como unha misión pedagóxica, destinada a expoñer diante dos ollos dos seus compatriotas as inxustizas pasadas e presentes.

Figura patriarcal na historia do cinema africano, Ousmane Sembène foi un home revolucionario que cría no ilimitado poder de comunicación das palabras e das imaxes. Foi un home valente que non deixou nunca de criticar coas súas armas de creador -as únicas lexítimas- a corrupción do poder, os abusos da burocracia, o racismo e o desprezo padecido polos seus concidadáns, contemplados sempre pola Europa rica como individuos de segunda a seren tratados no mellor dos casos con caridade e benevolencia. Ousmane Sembène foi tamén un home optimista, que estaba convencido da capacidade que a xente ten para saír adiante e resolver os seus problemas. Un humanista no sentido clásico, posuidor desa grandeza dickensiana que lle facía ver con claridade que ningún ser humano merece sufrir e que todos deben por igual aspirar á felicidade. Sembène, coma Dickens, defende as vítimas do sistema e os esquecidos pola fortuna, e emprega todos os seus recursos contra aqueles que negan a voz do tempo, esa maquinaria que segundo contaba o inglés nun dos seus libros de Nadal, “As campás”, nos esixe avanzar e mellorar sobre a memoria dos incontábeis millóns de persoas que sufriron, viviron e morreron para sinalarnos o camiño. A obra de Sembène, igual que a de Dickens, non é compracente: describe un mundo cruel e enfermo onde o individuo debe loitar por non ser esmagado. Mais esa loita é irrenunciábel, e por iso se burla con sarcasmo da indolencia esmoleira daqueles que pasan a vida a agardaren que un bo porvir lles caia do ceo. Porque a gran transformación virá de dentro ou non virá (...)

actualización: a ficha do libro na web da editora. ¶