Vine a Comala porque me dijeron que acá vivía mi padre, un tal Pedro Páramo. Mi madre me lo dijo. Y yo le prometí que vendría a verlo en cuanto ella muriera. Le apreté sus manos en señal de que lo haría, pues ella estaba por morirse y yo en plan de prometerlo todo.

Hai livros que chegan ás nosas vidas antes de tempo. A primeira vez que me enfrontei ao Pedro Páramo saín humilhantemente derrotado; non puiden coa complexa severidade das palavras de Juan Rulfo, secas e duras coma o óso dunha oliva. Ao cabo de dous ou tres anos decidín pasearme de novo polas terras de Comala e reparei no luminoso humor negro que se agacha ao fondo do texto:

-Mi madre -dije- mi madre ya murió.
-Entonces ésa fue la causa de que su voz se oyera tan débil, como si hubiera tenido que atravesar una distancia muy larga para llegar hasta aquí. Ahora lo entiendo.

Porque arredor de Pedro Páramo soen bailar moitos tópicos. Dise dela que é unha novela fatalista e fúnebre, que se le nun suspiro pero que nos deixa sen alento. O certo é que a min Pedro Páramo inspírame sentimentos case opostos: na súa lúcida aceptación da morte eu vexo ante todo a tranquilidade e a satisfacción de saber que o fin é tan inevitável que podemos xogar a burlarnos del. Comala é un povo de espíritos que perderon a noción do tempo, un lugar onde a cousa máis viva é o silenzo. O territorio de Comala podía ser, en verdade, o da Terra Cha, un mundo mítico povoado de mortos que xa apenas se oen, como aquelas lavandeiras de Joyce, afastadas polo balbordo das augas dun río disfrazado de metáfora.

-Hay pueblos que saben a desdicha. Se les conoce con sorber un poco de aire viejo y entumido, pobre y flaco como todo lo viejo. Éste es uno de esos pueblos, Susana.

Este é un deses povos, si. É necesario entendelo para podermos trocar por alegría o feitizo gris do pesimismo.

P.D.: "Pedro Páramo" será liberado este venres 23 de abril nalgún lugar da Corunha, the city where nobody is foreign

hoxe hai un ano: baixo o signo de Cetus ¶