Esta historia que conta leco lembroume unha escena que vivín nun taxi hai cousa dunha semana.

Eu: Olá! Lévame á rúa Fernando Macías?
Taxista: Calle Fernando Macías.
Eu: Rúa Fernando Macías.
Taxista: Calle Fernando Macías.
Eu: Rúa, rúa.
Taxista: Calle.
Eu: "Calle" diríao se falase en español, mais estou falando en galego e por iso digo "Rúa".
Taxista: A mí esas cosas del gallego moderno no me van. "Rúa" será una de esas palabras modernas. Aquí siempre se dijo "calle".

Aínda non me atrevín a facelo nunca, mais heino de ensaiar a próxima vez que algún taxista me traduza a rúa, ou que algún camareiro convirta o leite do café en leche: vou finxir que non comprendo ben o español á hora de pagar. E canto me dixo que era? "Uno con veinte" Perdoe, é que eu iso non llo entendo! Deben de ser palabras modernas! ¶

Chegou hai pouco ás mellores pantallas da rede a nova produción dos creadores de Nico, a comedia Making son, feita polos alumnos do IES Porto do Son coa participación do actor Víctor Fábregas. O que dixen o ano pasado vale igualmente para este:

¶

Un clásico moi vivo e un contemporáneo algo salvaxe serán homenaxeados en setembro na edición número 56 do Festival de Donostia, que contará ademais coa retrospectiva temática feita con máis sentidiño da súa historia. Máis noticias, mañá venres 9 de maio, trala rolda de prensa no Teatro Victoria Eugenia na que se presentarán cartaces, contidos, retrospectivas, patrocinadores, etc. ¶

O xoves 22 de maio ás 19:30 na FNAC da Coruña José Manuel Sande e máis eu conversaremos sobre a obra de Ousmane Sembène, e por extensión sobre o cinema africano en xeral, coa escusa da publicación da novela O xiro postal, editada por Rinoceronte. ¶

O martes foi o día do cóctel de homenaxe a Johnnie To a bordo do veleiro Príncipe Perfeito. Unha leve indisposición que aconsellaba un breve descanso impediu a asistencia do director hongkonés; debeu ser o único que faltou, porque alí no barco estaba todo o festival. Un paseo polo Tejo certamente inesquecíbel.



Era perto das nove cando chegamos de volta ao Cinema São Jorge, e eu tiña por diante dúas alternativas á mesma hora: achegarme á proxección de Sparrow de Johnnie To, ou asistir ao encontro con José Luis Guerín no Cabaret Maxime. Saco entrada para a primeira e entreteño a espera con Daniel e dúas amigas na pastelaria Bela Ipanema, con bifanas e imperiais de por medio. Eles van ver Momma's Man de Azazel Jacbos, que comeza antes, e eu subo á sala 1 do São Jorge. Para a miña sorpresa alí está xa, agardando, o director Johnnie To. Achegueime a el con decisión e púxenlle diante o libro e a caneta; aquí fica, para a posteridade, o resultado do noso encontro.



Vexo media hora de Sparrow, que non está nada mal, e marcho para pasar polo coloquio con Guerín e Núria Esquerra. Guerín fala moito e ben, coma sempre, e se declara próximo ao cinema de Pedro Costa. En breve deixarei aquí uns vídeos dese acto.



A noite remata no Musicbox, nun concerto-tributo a The Clash ao que acode moito persoal do Indielisboa. Marcho a iso das tres, pensando en facer algo de turismo o mércores pola mañá, poucas horas antes de coller o avión de regreso. As miñas ganas de volver á Coruña non chegan ao 1 nunha escala de 0 a 10.

Por certo, o Grande Prémio de Longa-Metragem “Cidade de Lisboa” levouno un filme moi malo, Wonderful town. Aquí teñen o palmarés completo. ¶

As imaxes máis repetidas nesta edición do Indielisboa foron os comerciais de Meo, o servizo integrado de teléfono, televisión e Internet de Portugal Telecom. Os anuncios están protagonizados por Tiago Dores, Miguel Góis, Ricardo de Araújo Pereira e Zé Diogo Quintela, os catro membros do grupo humorístico Gato Fedorento, moi populares no país irmán grazas aos seus programas na SIC Radical e na RTP. Na orixe de todo isto houbo un blog, un dos primeiros en lingua portuguesa de que tiven noticia, cuxo nome facía referencia á canción Smelly cat que cantaba na serie Friends o personaxe interpretado por Lisa Kudrow. Non seguín apenas o seu labor televisivo, mais agora que temos Youtube é un bo momento para revisar o seu humor politicamente incorrecto, do que non se libra nin o primeiro ministro José Sócrates.



Moi razoábeis os seus consellos para aqueles que desexen dedicarse á política:



Fronte o tópico do futebolista de capacidade expresiva moi limitada, o entrenador do Braga Manuel Machadês fala português a mais:



O Gato Fedorento súmase ao debate sobre a localización do futuro novo aeroporto de Lisboa. A solución: Bragança.



No especial de fin de ano Diz que é uma espécie de Réveillon aprendéronos a facer unha boa entrevista en apenas oito leccións:



Esa foi a súa última participación na RTP: Gato Fedorento volve no mes de outubro á SIC cun programa do que aínda non se coñecen detalles. Os fans -entre eles o irmán de xabre- poden entreter a espera visitando a web Vídeos fedorentos, que recolle unha morea de clipes do grupo. ¶

O luns enteiro pásoo no Fórum Lisboa. Vou ao net-bar para mirar o correo e meter algo no blog, mais de súpeto acontece algo que me fai erguer os ollos do teclado.



Un dos heróis independentes desta edición, o hongkonés Johnnie To, chega á sala para atender unha entrevista para a televisión. Non hai moita xente, mais si grande expectación. Acórdome de Grial e do seu libro, que trouxen a Lisboa coa esperanza de achar o momento de achegarme ao director e pedirlle que mo asine. Hoxe non é o día, desde logo. Johnnie To fala en chinés e baixiño, así que perdo axiña o interese pola entrevista e entretéñome en sacar algunhas fotos e vídeos.



Cando volvo aos meus deberes cibernéticos atopo a Eloy Enciso, e quedamos para almoçar xuntos. Ao xantar tamén veñen Eleonore Weber, que compite coa curta Les hommes sans gravité, e Géraldine Gomez, programadora do Centre Pompidou. Eloy e máis eu pasamos a tarde na videoteca, onde fican a dispor dos usuarios todos os filmes recibidos polo Festival, perto de tres mil entre curtas e longas (as listaxes por países que hai nos índices permítenche saber cales foron enviados e non seleccionados, cousa que proporciona ademais argumentos para o lercheo). A videoteca é unha boa maneira de optimizar o tempo e ver unha morea de películas en poucas horas. Teaching the alphabet é un bonito exercicio de montaxe feito por Volker Schreiner, que repasa o abecedario recuperando imaxes de filmes nos que aparecen explicitamente signos alfabéticos, ou que aluden a un concepto asociado a unha letra (o "M" de Marilyn ou o "T" de Tarzán). Magnetic field de Ruth Jarman e Joe Gerhardt xoga a facer visíbeis os campos magnéticos mediante animacións que repousan sobre imaxes reais dos laboratorios da NASA ne Berkeley, co acompañamento das voces dos científicos. Fermosa e elegante é Silencio, do tailandés Sivaroj Kongsakul, que segue os pasos dun sonidista que persegue a ausencia de sons que descrebe o título. Do mesmo autor é Always, unha curta delicada e algo dóce de máis sobre unha muller que padece alzheimer e o seu home, que a coida amorosamente e lle di que intente lembrar os nomes dos fillos cando fale con eles para que se poñan contentos. Aqua de Leonardo António é unha produción portuguesa de ambientación futurista moi ben valorada polo público local; a súa coidada estética non tapa o evidente desequilibrio entre intencións e resultados. Máis interesante é A rua de José Filipe Costa, que explora o cambio de actitude nunha relación de parella motivado por un incidente puntual (un can que morde un cativo).

A arxentina El asaltante podería ter sido unha magnífica curtametraxe, mais o director, Pablo Fendrik, preferiu inchala para facer unha longa simplemente correcta. A acción desenvólvese ao longo dunha única mañá durante a cal o protagonista asalta un colexio para roubar cartos. A película vai tras del case en tempo real para retratar en primeirísimos planos a súa ansiedade diante dunha acción que necesariamente vai marcar a súa vida. O filme non chega a producir grandes satisfaccións, mais tampouco ofende. Moi fraca é porén Terra sonâmbula, a adaptación que Teresa Prata fixo duns textos do moçambicano Mia Couto. Muidinga é un cativo que non lembra nada do seu pasado e vai polo mundo acompañado por Tahir, o home que o atopou. Nun país aínda devastado polas consecuencias da guerra, o neno atopa o diario dun mozo morto e comeza a súa lectura; a historia que nel se narra crúzase coa súa propia a través do relato dunha nai na procura do seu fillo. Coa textura naif dunha vella telenovela e as súas ocasionais viraxes cara o realismo máxico, Terra sonâmbula é un filme de inocente torpeza que exixe ser acollido con certa compaixón.

The revue de Sergei Loznitsa era unha das recomendacións da revista El amante para o BAFICI. A película é unha montaxe de escenas de propaganda da URSS dos anos 50 e 60: os labores no agro, as fábricas, os trens, actuacións de coros e grupos de teatro, discursos políticos... escenas didácticas e moralizantes, con traballadores que lle dan grazas ao governo do camarada Kruschev por coidar tanto de todos, e que critican aos que especulan co pan. As súas imaxes están tan fermosas e resplandecentes coma o primeiro día, mais o conxunto é un chisco desvaído, de valores esencialmente arqueolóxicos. O pasado, xa saben. The past. The past. Into the past.



É difícil non caer rendido diante da obra do canadiano Guy Maddin, director que adoita someternos a un frenético carrusel de imaxes de ecos expresionistas. E cando digo o de "caer rendido", falo tanto de admiración como de esgotamento, pois se ben as súas películas son visualmente fascinantes tamén é certo que hai que facer un enorme esforzo para seguir as súas tramas delirantes e caóticas, inzadas de referencias que en moitos casos parecen tratarse de simples chiscadelas privadas. Marabíllanme algunhas curtametraxes de Guy Maddin -The heart of the world, por exemplo- mais perdo inexorabelmente o interese cos seus filmes de maior duración. Pasoume con The saddest music in the world e con Dracula: pages from a virgin's diary, e agora no Indielisboa con Brand upon the brain! e coa máis recente My Winnipeg, documental que mestura recordos persoais e reconstrucións bizarras do tipo "que pasaría se os nazis invadiran Winnipeg". A protagonista da mítica Detour, Ann Savage, interpreta á nai do cineasta: a representación da figura materna no cinema de Guy Maddin merece un completo estudo psicoanalítico.

Antes da proxección de Brand upon the brain!, Jody Shapiro, produtor e amigo de Maddin e este ano membro do xuri internacional, presentou algunhas das pezas que forman Green porno, que codirixe con Isabella Rossellini para o Sundance Channel. Trátase dunha serie de (micro)filmes de apenas un minuto de duración inspirados nas prácticas sexuais de diversos insectos e bechos; a pantalla natural para eles é a dun teléfono móbil, aínda que debo recoñecer que teñen certa graza se un é capaz de superar o impacto de ver disfrazada de verme á filla de Ingrid Bergman e Roberto Rossellini. ¶

Nas case dúas horas que temos libres trala proxección de Profit motive... Daniel e máis eu subimos ao mirador de São Pedro de Alcántara, no Bairro Alto. Ao saír de Killer of sheep apañamos un dos buses que durante o festival fan de balde o traxecto entre o Cinema São Jorge e o Fórum Lisboa; el queda mercando unhas entradas para o domingo e eu marcho coa intención de deixar na pensão a mochila antes de ir ao pase de Mister Lonely. A miña disposición a favor de Harmony Korine é tan pequena que camiño do metro de Areeiro vou remoendo outras alternativas, e niso é que aparece o Daniel coas compras feitas e convidándome a cear na súa casa. Adeus, Harmony Korine: abándonoo por un prato de arroz con verduras salteadas e carne, un jantar caseiro que sabe a gloria. De palique até a medianoite, o plan logo é pasar polo Cabaret Maxime, centro de convivio festivaleiro. O Maxime era un cabaret de luxo polo que pasaban as maiores fortunas portuguesas, mais cando os seus tempos de esplendor remataron o lugar acabou caendo no submundo da prostitución. Manuel João Vieira, vocalista das bandas portuguesas Ena Pá 2000 e Irmãos Catita (e case candidato á presidencia da república), puxo empeño alá polo ano 2000 na recuperación do local, para o que procurou unha estética que evoca a Fellini e David Lynch con resultados magníficos. Alí tocou o sábado Abztract Sir Q; despois do seu sorprendente e ruidoso concerto intentamos ir para o São Jorge (mais está pechado) e logo para o Hot Clube (mais tamén está pechado), así que a mellor opción é voltar ao Maxime. Na porta atopamos a Catarina Simao e a Eloy Enciso, cuxo filme Picnic participa no Indielisboa dentro da sección Laboratorio. Ficamos alí dentro até a hora do peche e acabo chegando ao quarto ben pasadas as catro. Co cansazo acumulado despois de varios días durmindo menos do aconsellábel, fago votos por erguerme relativamente cedo o domingo, mais o corpo aconsella estirar a sesión de almofada cara ao mediodía.



A tarde pásoa no Cinema Sao Jorge. A primeira hora, Staub de Hartmut Bitomsky, un documental (científico) sobre o pó que para min, Gianvito á parte, é o mellor visto no Indie este ano. O pó é o obxecto máis pequeno que pode rexistrar un filme e ocupa os recunchos máis inaccesíbeis das nosas vidas. Pelexamos contra el inutilmente nas casas, sabedores de que por moito que nos esforcemos o pó seguirá presente: podemos minimizar a súa presenza, mais sempre ficará o seu rastro. Existir é sementar pó a cada paso. Métese nos laboratorios e pégase ás obras de arte nos museos; prodúcese nas fábricas, e tamén nas guerras. Provoca enfermidades, ás veces severas, mais tamén fai posíbel a condensación das gotas de auga nas nubes, e da súa agregación fórmanse os planetas e as estrelas. Tan desapaixonada como apaixonante, a película de Bitomsky é intensamente impersoal, rigorosa e densa, mais tamén suxestiva e profunda, metafórica e elocuente.

Wonderful town do tailandés Aditya Assarat foi unha das sensacións o ano pasado no Festival de Pusan, e iso abriulle as portas primeiro do de Rotterdam e Las Palmas, nos que foi premiado, e logo as do BAFICI e Lisboa. Ambientado nunha vila estragada polo colosal tsunami de decembro de 2004, Wonderful town conta a historia de amor entre un arquitecto que participa na reconstrución dun resort de vacacións e a moza da pensión na que se hospeda. Esteticista e repousado, o filme non pasa de ser un decepcionante e indixesto pasteliño con final infeliz cuxo éxito internacional só se xustifica por ese apego polo exotismo que aínda domina as programacións das mostras de cinema en Occidente.

Bastante peor é Happy-go-lucky, espantosa comedia de Mike Leigh cunha insoportábel mestra de infantil empeñada en facerlle a vida máis feliz a todo o mundo. Sally Hawkins foi premiada en Berlín por encarnar a esa muller cargante que nunca perde o sorriso e confunde o optimismo coa inconsciencia. O filme provocou moitas gargalladas; eu o máis que sentín foi vergoña allea, nomeadamente nas ridículas escenas das aulas de flamenco. ¶

Dentro de noventa minutos estarei no aeroporto, que é como non estar en ningures. A minha excursão remata agora, despois de seis días ben completos. Vinha cun plan de actividade perfectamente programado, e con moito esforzo conseguín incumplilo punto por punto. O meu obxectivo principal ficou, porén, de sobra satisfeito: vin bos filmes e pasei tempo cos amigos, algúns que xa o eran e outros que o son desde hai uns días. Quedan aínda moitas palabras por escribir e moitas imaxes que amosar. Mesmo queda aínda un misterio por resolver, un misterio tan grande que até agora nin sequera llelo anunciara: conseguiría eu ou non que Johnnie To asinase o libro de Grial? ¶

Acordo cedo pola mañá, unha hora antes de participar no Extrarradio, é dicir, tres horas despois de deitarme. Grial e máis eu facemos tertulia cultureta para desrecomendar adaptacións fílmicas de novelas de éxito e apuntar razóns cinéfilas para vir a Lisboa, por se non fosen suficientes todas as demais. O Indielisboa vén sendo coma o Festival de Xixón, pero con moita máis luz. Falar da luz de Lisboa é xa un tópico, mais é inevitábel reparar nela, en especial se un vén desde a Galiza. Lisboa é unha cidade cálida e acolledora, na que se está a gusto. Non falo xa da súa beleza, dos seus lugares de referencia convertidos en postais a visitar; falo da súa abraiante condición de cidade simultaneamente antiga e emerxente, chea de vitalidade e frescura. Igual que o seu festival de cinema.



O sábado empezou da mellor maneira imaxinábel. Profit motive and the whispering wind, de John Gianvito ofrece en 58 portentosos minutos un repaso da historia dos Estados Unidos nos últimos séculos, desde o masacre da poboación indíxena até as máis recentes reivindicacións sindicais, a través das figuras dos homes e mulleres que participaron de maneira activa na loita polos dereitos civís. Personaxes en moitos casos anónimos que pagaron coas súas vidas o seu enfrontamento ás elites de poder. Resolta a través de fermosos e elegantes planos fixos de lousas, estatuas e máscaras mortuorias, esta viaxe straubiana pola memoria dun país de cemiterio en cemiterio vai punteada por imaxes de árbores abaneadas polo vento, ese whispering wind que para min é irmán daquela voz do tempo da que falaba Dickens, esa que nos obliga a movernos cara a adiante sobre a senda marcada polos que morreron para marcarnos o camiño.



Killer of sheep de Charles Burnett é sen dúbida o redescubrimento do ano. Rodada en 1977, este retrato descorazonador e austero da vida cotiá das comunidades negras permaneceu trinta anos sen exhibirse polo uso indebido de cancións na banda sonora. O tempo outorgoulle a condición de obra de culto que realmente merece: aínda que irregular, o filme é unha lección de simplicidade e humanismo cun protagonista memorábel que traballa nun matadoiro e acha pequenos intres de felicidade nun baile coa súa esposa ou gozando da calor morna dunha cunca de café. O filme de Burnett non pretende ser optimista, nin quere dar respostas; máis emocional que narrativo, as súas desoladoras imaxes de nenos sen futuro xogando a tirarse pedras equivalen a un contundente editorial. Ás veces fermosa e ás veces incómoda, Killer of sheep conserva a modernidade e valentía coa que foi concebida, e iso non é desde logo un mérito pequeno ¶

A primeira mensaxe que recibo ao aterrizar en Portugal trae noticia da felicidade dos amigos. "O André ja nasceu", di, e despois engade información sobre pesos e medidas, o habitual nestes casos. Recollo a acreditación e o catálogo no Fórum Lisboa e deixo a maleta no quarto; boto unha soneca que compensa parcialmente o escaso tempo que pasei na cama na véspera, e a iso das dúas, hora local, vou xantar (dourada á grelha con ensalada e patacas, leite crema de postre e vinho da casa). Para chegar ao Cinema São Jorge tenho que coller o metro, a linha verde até Baixa-Chiado, e logo a azul cara a parada da Avenida, despois de Restauradores. A rúa está chea de cravos vermellos: unha manifestación actualiza os anceios libertarios do 25 de abril (sempre). Ás catro e cuarto asisto a unha sesión de curtametraxes a competición: vexo unha ben curiosa, The Apology Line, sobre unha linha telefónica destinada a recoller confesións anónimas de culpas, e unha peza documental sobre un dos detidos pola ditadura chilena, Roberto Saldívar, que agora vive sozinho por decisión propia no mesmo campo de concentración onde estivo prisioneiro. A mellor de todas é 1977, da galega Peque Varela, un imaxinativo traballo de animación que fala da construción da identidade e destaca polas súas espléndidas solucións visuais.

Ás seis e media, The mother, documentario de Antoine Cattin e Pavel Kostomarov que xira arredor dunha nai coraxe rusa, encargada da crianza de nove fillos e traballadora nunha granxa. Benintencionado mais convencional, é a clase de produto que adoita levar os premios do público nos festivais de cinema. Para compensar, e despois dun jantar un chisco desmedido no que atinxe á relación calidade/prezo, regálome un terceiro visionado de En la ciudad de Sylvia (a boa, non a das fotos), pase no que coincido con Catarina Simão. José Luis Guerín fala devagar co seu engaiolante estilo de poeta lánguido; cando afirma que a súa é unha película sobre mirar e escoitar, eu acórdome de James Benning.

Ao saír da proxección achegáseme un rapaz que me pregunta se eu son Martin Pawley. Respondo que si lixeiramente aturdido pola perplexidade, e a seguir explícase: el é de Lugo, leva vivindo uns meses en Lisboa, e conhece desde hai anos a minha páxina e moitas outras do blogomillo. Imos tomarlle algo a un local de jazz que fica perto, pero hai concerto e finalmente decidimos non entrar, así que aproveitando que eu tenho convite para dous suxiro irmos á festa de inauguración do festival na discoteca Lux, da que disque é copropietario John Malkovich (empezo a crer que é unha lenda urbana). Facemos unha escala técnica na súa casa e aínda conseguimos coller o derradeiro metro do día con destino a Santa Apolonia. A Lux queda a poucos metros; a discoteca é cool de máis, pero ten unha terraza con vistas ao Tejo que é perfecta para bater papo e tomar unha imperial. Alá polas tres tenho a segunda sorpresa da noite: unha rapaza saúdame polo nome no medio da discoteca. Pertence á organización do festival e acórdase de min do ano pasado (!). Coméntolle a anécdota ao meu companheiro galego de festa, ao que denominaremos por abreviar Daniel. Vou con el ao encontro duns amigos seus, unha moza portuguesa e un neocelandés de nai holandesa que fala portugués estupendamente, e repetimos a historia do meu último encontro fortuito. A moza di que ao mellor a muller en cuestión era a súa irmá. "Chámase Marta?", pregunteille; xa case nin é preciso que lles confirme que a súa resposta, en efecto, foi afirmativa. ¶

Un dos mellores momentos do espectacular concerto que deu onte na Coruña a banda de Alcobaça The Gift foi cando Nuno Gonçalves fixo soar o theremin. Algo moi semellante a isto:



Para interpretar música co instrumento creado polo ruso Leon Theremin non é preciso tocalo: basta mover as mans arredor das súas antenas para modular o volume e a frecuencia das vibracións que xera. A súa execución é visualmente impactante, e dá moito xogo nas actuacións ao vivo, coma nesta de Led Zeppelin:



O tropicalismo tamén botou man do trebello. Os Mutantes servíronse del nesta fabulosa composición de Tom Zé e Rita Lee, 2001:



Rita Lee segue empregándoo aínda hoxe. Máis refinada é a virtuosa Lydia Kavina, a sobriña-neta do inventor do aparato, que se atreve con Debussy e obtén resultados sorprendentes:



Era ela a que interpretaba o theremin na banda sonora de Ed Wood, o marabilloso filme de Tim Burton. O seu son ululante fainos pensar no cinema fantástico dos anos cincuenta, época na que apareceron alfaias como The day the earth stood still de Robert Wise, con música do xenial Bernard Hermann:

¶